مهرداد چهارشنبه 11 تیر 1393 03:05 ب.ظ نظرات ()
در روزگار گذشته دامغان یکی از شهرهای ایالت قومس بوده و مرکز این ایالت نیز محسوب می‌شده است.

دامغان یکی از کهن‌ترین شهرهای ایران است و از قدیم تا حال دارای اهمیت خاصی می‌باشد. نام این شهر از مغان یعنی آتش پرستان گرفته شده و به ده مغان معروف بوده و گفته‌اند که مغان باعث آبادی آن شده‌اند. بعدها در اثر گذشت زمان حرف ه از میان رفته و الف جای آن قرار گرفته است.

بنای شهر دامغان را به هوشنگ نبیره کیومرث که از پادشاهان پیشدادی بوده نسبت می‌دهند و  روزگاری نیز پایتخت اشکانیان بوده است.

در بیشتر کتب جغرافیا و تاریخ نام دامغان برده شده که تمامی نوشته‌های آنها اشاره بر اهمیت و اعتبار شهر قدیمی دامغان دارد چرا که دامغان در سر راه جاده ابریشم و مسیر گذر از غرب به شرق از گذشته های دور تا به امروز بوده و صحت و دلیل این ادعا این است: زمانی که یونانیها به شهر تاریخی دامغان  می‌رسند آن را آباد می‌بینند و بخاطر بزرگی و وجود آذوقه و علوفه فراوان آن را "هکاتم پلیس"        می‌نامند که هنوز هم به نامهای هکاتم پلیس و صد دروازه معروف و مشهور است. دلیل دیگر این ادعا وجود کاروانسراها ، قلعه ها و تپه های قدیمی و برج و بار و حصار عظیم داخل و خارج شهر دامغان است.

ویژگی های جغرافیایی:

شهرستان دامغان از شمال با استانهای مازنداران و گلستان از جنوب با با استان یزد، از شرق با استان خراسان رضوی و از طریق مرکز استان سمنان با استان تهران ارتباط دارد0 این شهرستان بر اساس آمار سر شماری نفوس و جمعیت کشور درسال 1385 دارای بیش از 80000 نفر جمعیت است0

بادهای این شهرستان نیز معروف است به طوری كه بیشتر سیاحان و جغرافیادانانی که به ایالت قومس سفر و از دامغان عبور كرده اند از بادهای سخت و شدید دامغان یاد كرده اند.

صنایع دستی و سوغات:

در حال حاضر در این شهرستان گارگاه‌های گلیم بافی و معرق، قلمکار و سفال‌گری مشغول به فعالیت می‌باشد که در این زمینه هنرجویان زیادی آموزش دیده و یا در حال آموزش هستند.

 

 

 

v    اماكن تاریخی و جاذبه های دیدنی

آبشارهای نسروا ؛محلی مناسب برای جلای روح و جان

آبشارهای زیبای نسروا در 20 کیلومتری شمال شرقی شهر دیباج واقع شده اند. برای رسیدن به آبشارها پس از طی 9 کیلومتر از جاده اصلی دیباج به گلوگاه اولین جاده خاکی سمت راست خود را 12 کیلومتر طی می‌كنید تا به رودخانه و مزرعه سرسبزی می‌رسید0 سپس جاده کناره رودخانه را به سمت شرق 4 کیلومتر ادامه داده تا به انتهای جاده و به ابتدای ورودی تنگه و دره نسروا با درختان ارس و جریان زلال آب برسید، سپس مسیر روح پرور تنگه و رودخانه را 45 دقیقه پیاده طی می نمائید.

تنگه زندان؛ رویایی و خیال انگیز

این تنگه در 17 كیلومتری شرق شهر دیباج واقع شده و دسترسی به آن آسان است. تنگه دارای دیوارهای صخره ای و سنگی مرتفعی است كه بسیار جذاب و سحر انگیز است0آب بسیار خنك و گوارائی در مسیر تنگه جریان دارد، وجود این آب و فراز و نشیب تنگه، زمینه ایجاد آبشاركها و آبشار زیبایی را فراهم آورده است كه بر جذابیت‌های بی شمار تنگه افزوده است. در بهار و تابستان مسیر تنگه و بیرون آن همه جا مملو از علفزارهای سرسبز و گیاهان دارویی معطر از جمله آویشن، سریشو، اشتلغاز، زرشک کوهی، زیره و رنگارنگ كوهستانی است .

منطقه انگورستانی؛ مجموعه ای از جاذبه ها

منطقه چشمه انگورستانی دهکده دهخدا شهرستان دامغان در شمالی‌ترین قسمت دره سرسبز تویه دروار قرار گرفته و آب آن به مصرف آبیاری و شرب می رسد.آب زلال چشمه، شرایط اقلیمی توام با آسایش آن در دوره های گرم سال و چشم انداز دره ای که چشمه مشرف بر آن است، در کنار زیبایی‌های طبیعی فراوان دیگر، از جمله آبشارها و آبشارک‌های فوق‌العاده زیبا، باغ های میوه و مردمان خونگرم و مهربان  و .... از جمله قابلیت های این منطقه است.

بازار دامغان؛ محل مناسبی برای سیاحت و تجارت

بازار از لحاظ موقعیت مکانی، در راسته خیابان امام واقع و از غرب به شرق امتداد دارد0 سقف دالانی بازار به صورت گنبدی است که این گنبدها یک در میان دارای نور گیر است. اکثر مغازه ها نیز دارای سقف گنبدی می باشند، ولی بعضی از مغازه ها به خاطر تعمیرات دارای سقف مسطح هستند0 تقریبا در وسط بازار در چوبی بزرگی است که به کاروانسرا راه داشته که اکنون فقط همین در باقی است.

گنبد چهل دختردامغان؛ بلند بالا و خوش منظر

این برج از ابنیه دوره سلجوقی است. بنای مذکور در سال 446 هجری به دستور ابوشجاع موسوم به اسفاربکی بن اصفهانی از آجر ساخته شده است0 محیط خارجی این برج 23 متر و قطر داخلی آن 5/5 متر و حدود 15 متر ارتفاع دارد و در بالای آن نزدیک به گنبد، کتیبه ای به خط کوفی با تزئینات زیبایی آجر و قطاربندیهای جالب مشاهده می‌شود0 برج مقبره ای چنان گرد و مخروطی بالا رفته است که گویی قالب ریخته اند0 در داخل گنبد قبری ساده و گچی به ابعاد 74×216 و ارتفاع 30 سانتی متر بدون هیچگونه تزئین و سنگ نوشته ای وجود دارد ، داخل برج نیز با گچ سفید شده است0

مکان : مرکز شهر دامغان، خیابان امام خمینی و خیابان شهید فلاحی0

برج طغرل؛ مهماندوست

بنای برج طغرل یا مهماندوست بر روی پایه ای دایره ای شکل قرار گرفته که دارای12 ترک طاقنمایی است. در بالای برج سه ردیف مقرنس کاری بسیار زیبا و استادانه دیده می‌شود که این مقرنس‌ها بر زمینه استوانه ای قرار گرفته است0 تبدیل معماری 12 ضلعی به استوانه شیوه کار معماری برج مهماندوست را جزء نمونه های استثنایی برج های آرامگاهی قرار داده است0 کتیبه ای به خط کوفی بر گرداگرد این قسمت استوانه ای وجود دارد که تاریخ بنای آنرا سال 490 ه 0 ق بیان می دارد0 اهالی روستاهای مجاور این بنا را بقعه امامزاده قاسم از اولاد موسی بن جعفر (ع) می‌دانند0 برج مهماندوست دامغان دارای گنبدی بوده است که فرو ریخته و ارتفاع آن بدون گنبد 5/14 متر می باشد. این برج در 18 کیلومتری شرق دامغان و در نزدیکی جنوب روستای مهماندوست و در بین راه دامغان شاهرود واقع است0

پیر علمدار ؛ یادگاری از معماری قرن پنجم

برج پیر علمدار، یکی از نمونه های بسیار ارزشمند معماری قرن پنجم ایران است0 برج به صورت مخروطی پیازی شکل ساخته شده است0 ارتفاع این بنا 13 متر و قطر داخلی آن 5/4 متر است0در قسمت زیر گنبد انتهای بدنه برج دارای تزئینات آجری و گچی زیبایی است که در وسط تزئینات، کتیبه ای به خط کوفی نوشته شده است0 این برج در محله خوریا نزدیک مسجد جامع دامغان و در خیابان شهید مطهری (ایستگاه)  واقع شده است0                                                                               

مسجد تاریخانه ؛خدای خانه

مسجد تاریخانه یکی از مهمترین بناهای بازمانده از قرون اولیه اسلامی در کشور است و بنا به نوشته بعضی از کتب در زمان جلوس اولین خلیفه عباسی(سفاح) درسال 132 هجری قمری و سلطنت هارون الرشید 170 هجری قمری ساخته شده است0

نام مسجد از دو واژه تاری و خانه تشکیل شده است که تاری لفظ ترکی و به معنای خدا می باشد0 خدای خانه از اولین نمونه های مساجدی است که در آن مناره نیز یکی از عناصر تشکیل دهنده می باشد0

این بنا در جنوب شهرستان دامغان و در خیابان ایستگاه راه آهن قرار دارد.

تپه حصار؛مهم ترین سند سابقه تاریخی دامغان

تپه حصار واقع در حاشیه جنوبی شهر دامغان برای نخستین بار توسط اریخ اشمیت از دانشگاه پنسیلوانیا در سال 1312 مورد کاوش قرار گرفت0 بر اثر این کاوش ها روشن شد که این محوطه باستانی دارای سه دوره اصلی فرهنگی از اواخر نوسنگی تا پایان عصر مفرغ است 0 از زمان کاوش های اشمیت در تپه حصار این محوطه به عنوان یکی از محوطه های مبنا برای شناسایی فرهنگ های همزمان در فلات مرکزی ایران مورد استناد باستان شناسان است0

عمارت چشمه علی؛جاذبه ای طبیعی- تاریخی

رودخانه چشمه علی، تنها رودخانه دائمی دامغان است0 آب این چشمه از کوههای شمالی سرچشمه می گیرد0 این منطقه به خاطر سرسبزی و خوش آب وهوا بودنش، از زمانهای بسیاردور مورد توجه مسافرین بخصوص سلاطین قاجار بوده است0 هم اکنون دو ساختمان از ساختمانهای بسیاری که در دوره قاجار در این محل ساخته شده بود باقی مانده است0

1-ساختمان آغا محمد خانی که در دوره حکومت آغا محمد خان قاجار ساخته شده است0

2- ساختمان فتحعلی شاهی که در دوره حکومت فتحعلی شاه قاجار ساخته شده است0

خانه لطفی؛موزه تاریخ شهر دامغان

خانه لطفی از بناهای دوره قاجاریه می‌باشد که شامل قسمتهای مختلفی است که عبارتند از: حیاط بیرونی اندرونی حیاط پشت حیاط اندرونی خانه مستخدمین و اصطبل که هرکدام شامل بخش هایی است.

این عمارت علاوه بر اینكه بخشی از آن به اداره میراث فرهنگی شهرستان دامغان اختصاص یافته است، بخشی دیگر نیز به موزه تاریخ شهر دامغان اختصاص دارد و در آن آثار مردم شناسی مربوط به حوزه شهر دامغان از جمله ابزار كار آهنگری، اسناد و قباله ها، لباس های محلی، لوازم خانه كه در گذشته مورد استفاده قرار می گرفته، وقف نامه و بیع نامه و .... به نمایش گذاشته شده است.

  دیوار بارو؛ حصار امن مردمان ده مغان

این حصار که آثارش در اطراف شهر باقیست در قسمت جنوب حدود 1610 متر و در شرق حدود 1620 متر و در شمال حدود 150 متر از آن باقی مانده است و در قسمت شمالی براثر ساخت و ساز از بین رفته در قسمت غرب نیز هیچ آثاری از این حصار باقی نمانده است .

 باروی کنونی شهر با توجه به مطالب کتب تاریخی احتمال داده می شود که در دوره نادری ایجاد شده باشد و به باره نادری نیز معروف است. در این بارو در فواصل مختلف می توان برجها رامشاهده نموده و به وسیله 5 دروازه به داخل باره راه پیدا می کرده است.     

       سد شهید شاهچراغی؛فرح بخش و خاطره ساز

این سد در 12 كیلومتری شمال شهر دامغان و در كنار تنگه ای موسوم به بزپل و مجاور كوه چكل شیر و برروی رودخانه چشمه علی بسته شده است0 این سد چند منظوره،آب مورد احتیاج زراعی حدود 1500 هكتار از اراضی دشت را كه از نظر كشاورزی فوق العاده مستعد و حاصل خیز می باشد را نیز تامین می نماید. این منطقه اوقات فرح بخشی را برای گردشگران مهیا می سازد0     

                                                                                                                                                                                                                                                                                                             

               غار شیر بند؛بكر و به بلندای تاریخ

غار شیر بند یکی از زیباترین نمونه‌های غارهای ایران است که در 12 کیلومتری شمال شرقی شهرستان دامغان واقع شده است0 برای دسترسی مناسب به این غار 10 کیلومتر جاده قدیم آب بخشان به گردنه بشم را طی كرده تا به مزرعه خوش آب و هوای شیر بند برسید، سپس 5/1 کیلومتر جاده ای که در قسمت شرقی مزرعه است به طرف روستای جزن ادامه داده در ادامه جاده فرعی جدید الاحداث سمت چپ خود را 500 متر به طرف شمال می پیماید0 دهانه غار در کمرکش کوهی صخره ای که از بستر رودخانه 50 متر ارتفاع دارد واقع شده است0

در این غار قندیل و ستون های زیبای آهکی به رنگ و اندازه های مختلف از سقف غار آویزان است زمین شناسان قدمت سنگها و ستونهای این کوه و غار را به 136 تا 190 میلیون سال قبل نسبت می‌دهند0

   كویر رملی؛ دریایی از شن های روان و هر از گاهی چند بوته نازك  

این منطقه كویری از حاشیه های جنوبی شهرستان دامغان شروع می شود و تا روستای یزدان آباد در 75 كیلومتری شهر دامغان ادامه می یابد0 منطقه مذكور با پوشش گیاهی تنك، غالبا در محاصره شن‌های روان است و هر چه جلوتر بروید بویژه از روستاهای حسن آباد، امروان و خورزان به بعد، شن‌های روان شدت می یابند و كویر رملی صورت خود را نمایان تر می سازد0 مقدار گیاهان به شدت كاهش می یابند و خاك زمین بیشتر نرم تر، خشك تر و بی برتر می شود0 در كویر رملی دامغان انبوه شن بیشتر از هر چیز دیگر به چشم می خورد خاكی زرد رنگ و متمایل به خاكستری و هر از گاهی چند بوته نازك كوچك و درختچه طاق و گز كه در مبارزه هستی مشاهده می شود. بادهای این شنهای آجری رنگ و زرد تیره را بصورت تپه در می آورد و این تپه ها با هر طوفانی جای خود را تغییر می دهند0 تپه های شنی در نور صبحگاهی و غروب با بر آمدگی های متناسب شبیهای خود حالتی زیبا و مسحور كننده به چشم گردشگر می آیند در واقع كویر رملی دریایی انباشته از شن های نرم زرد و نارنجی رنگ است كه موقع طوفان این دریای شن به حركت در می اید و مثل دریا موج می زند و با موج های عمیق خود همه جا را می پوشاند.

     گرد کوه؛ یاد شده در شاهنامه

نمای خارجی دژ گردکوه در اطراف پایه کوهی که دژ بر آن بنا شده مسکون بوده است و شاید بعضی از ارباب و حرف دژنشینان در این قسمت زندگی می کردند و این محوطه دارای حصاری بوده به طول یک فرسخ که هنوز هم آثار آن بر جاست بنای داخلی این دژ کوهستانی دارای اطاقهای متعدد و انبارهای برای ذخیره خوارو بار و اسلحه بنا شده است 0 از لحاظ آب رسانی به قلعه یا همان دژ گردکوه توسط جوی بوده که از چشمه فیخار با ظرافت خاصی به بالای کوه هدایت می کردند0 یکی از راههای زود تسلیم شدن در برابر دشمن بستن همین آب یا نرسیدن مواد غذایی به دژ نشینان در هنگام جنگ بوده است0به همین خاطر در گردکوه آب انباری حفر کردند که عظیم ترین آب انبارهایی است که در دژهای کوهستانی ساخته شده است0

سلاحهای دژنشینان تیرو کمان و انواع آنها منجنیق و عراده بوده است0 چاه هایی حفر می‌کردند بیشتر جهت انبار و مرکز ذخیره غلات بوده و بعضی از مواقع به عنوان چاه آب از آن استفاده می کردند0  در گردکوه در دل سنگ آخورهایی درست کرده بودند جهت غذا و آب دادن به چارپایان می باشد0

تاریخچه گردکوه همین بس که در شاهنامه از آن ذکر شده است که نوشتند اسفندیار پسرش را بر سر حکومت در گرد کوه زندانی می کند در گرد کوه فرقه ای از حسن صباح ، فرقه اسماعیلیه و باطنیون حکومت می کردند0

مسجد جامع ؛

این مسجد تقریبا در مرکز شهر( خیابان شهید مطهری ، کوچه قیصریه ) واقع شده است و دارای دو در ورودی می باشد0 یکی در شمال شرقی به زیر گنبد قیصریه و دیگری در جنوب شرقی به محله خوریا راه می یابد0 در صحن حیاط مسجد چهار شبستان قرار دارد0

مناره مسجدجامع

در گوشه شمال شرقی مسجد مناره ای آجری قرار دارد0 این مناره دارای 105 پله و ارتفاعی حدود 31 متر دارد 0 در بدنه آن تزئینات آجری زیبایی کار شده است0 تقریبا" در وسط مناره کتیبه زیبایی به خط کوفی نوشته شده که آیه ای از سوره نور می باشد: (بسم الله الرحمن الرحیم0 الله نور السموات و الارض مثل نوره کمشکوه فیها المصباح المصباح فی الزجاجه" الزجاجه")در سمت انتهای مناره یک ردیف کاشیکاری نیز وجود دارد